Het Enneagram

Het Enneagram is een eeuwenoud analysemodel wat voor diverse toepassingen effectief kan worden ingezet. In de Verenigde Staten wordt het op diverse universiteiten gedoceerd en het wordt ook meer en meer toegepast in het bedrijfsleven. Hoewel het model vrij complex is, is het niet moeilijk er mee te werken en is het verbluffend effectief.

Vooral de karakterstructuren, de 9 Enneatypes zijn bekend en worden vaak toegepast als psychologisch model voor menstypering. Minder bekend is het Enneagram als procesmodel. Hieruit blijkt de diepgang van het Enneagram en dit vergroot de toepasbaarheid enorm.

De typologie van de karakterstructuren berusten op de onbewuste motivatie voor gedrag. Op basis hiervan kunnen we mensen typeren en indelen. Hoewel dit erg nuttig kan zijn en we elkaar hierdoor beter kunnen leren begrijpen, benaderen wij het echter liever niet als een statisch, maar als een dynamisch model. Hierdoor kunnen we het enneagram gebruiken om te werken aan persoonlijke ontwikkeling. Er is hierdoor veel meer resultaat bereiken. Het gaat er wat ons betreft niet om wat voor type je bent, maar hoe we het enneagram je kan helpen verder tekomen.

Voorbeelden van toepassingsgebieden van het Enneagram zijn zowel persoonlijk als zakelijk, bijvoorbeeld:

• Het wegnemen van knelpunten of problemen:
• persoonlijke groei en ontwikkeling;
• inzicht in persoonlijke relaties ;
• verbeteren van de werksfeer;
• ondersteuning bij het bereiken van een doel;
• verlaging ziekteverzuim, hulp bij burn-out en depressie;
• analyseren van de organisatiecultuur;
• problemen aanpakken m.b.t. de bedrijfscultuur of samenwerking onderling;
• Ontwikkelen van ondernemerschap;
• kwesties m.b.t. Leiderschap en macht;
• Combinaties van bovenstaande of eventueel uw specifieke vraag of doelstelling.

Hoewel de karaktertypologie van het Enneagram het meest bekend is zijn er veel meer toepassingen mogelijk. Conversio is gespecialiseerd in een brede toepassing van het Enneagram. Veel krachtige toepassingen van het Enneagram zijn te vinden in de dieper liggende achtergronden van het model. Waarom is een mens zoals die is? Hoe nemen we waar en hoe reageren we op onze omgeving. Wat zijn onze onbewuste drijfveren en angsten? Het Enneagram kan ons hierover veel vertellen. Daarmee is het een inspirerende bron van inzicht die als leidraad kan dienen bij persoonlijke ontwikkeling en het doormaken van veranderingen.

Bij veel mensen zijn de karakterstructuren, de 9 Enneatypes wel bekend. Dit wordt vaak toegepast als psychologisch model voor menstypering. Uitgangspunt hierbij is de onbewuste motivatie voor het gedrag van mensen.

Historie van het Enneagram
Het enneagram is een oeroud symbool. Pythagoras, 6e eeuw voor Christus, wordt als (her)ontdekker genoemd.
Het Enneagram is geworteld en richtinggevend geweest in vele oude culturele, spirituele en filosofische tradities. Via mystieke scholen werd de kennis mondeling overgeleverd.
Rond 1930 bracht Gurdjieff, een Armeens-Griekse wetenschapper, het Enneagram vanuit het Midden-Oosten naar de westerse wereld. Ichazo, een Zuid-Amerikaanse leraar in esoterie, begon rond 1970 het Enneagram in de Verenigde Staten te onderwijzen.
Bekende leerlingen van Gurdijeff en Ichazo die bijdragen aan onderzoek en verspreiding zijn onder andere: Naranjo, Palmer, Almaas, Maitri, Riso en Hudson.

Het symbool

Ennea-gram betekent negenpuntig figuur. Het is opgebouwd uit drie verschillende symbolen, met ieder een specifieke betekenis. Een punt, uitvergroot tot een cirkel: de vereniging, begin en einde, al-in-één.
Een driehoek: het actieve, het passieve, het neutraliserende, of: de waarnemer, het waargenomene, de waarneming. Een statisch gegeven.
Een hexade : de routekaart waarlangs ieder proces in vaste volgorde in de tijd verloopt. Een dynamisch gegeven.

Procesmodel of Psychologisch model
Van oorsprong is het Enneagram een procesmodel En staat het symbool voor het levensomvattende proces om balans te ontwikkelen in jezelf en in relatie met de ander, als opstap en oefening om uiteindelijk tot eenheid te komen in kosmische zin: Al-Eén

Tegenwoordig is het Enneagram voornamelijk bekend als psychologisch model. Ieder punt vertegenwoordigt een bepaalde energie of sfeer, met bijbehorend typerend gedrag en beschrijving van karakter. De negen punten op de cirkel representeren elk 1/9e deel van de waargenomen en aan jezelf als-waar-weergegeven-werkelijkheid.

Centra
Het Enneagram is onderverdeeld in drie centra, gevormd rondom de punten van de driehoek.  Deze representeren naast hun type-specifieke kenmerken ook een universeel thema.

De 3: creëren van een ideaal zelfbeeld en daar naar leven
De 6: angst voor het leven
De 9: het ‘in slaap vallen’ van het bewustzijn, voortgaan in de waan-van-de-dag, de illusie, de materie 
De negen typen ontstaan door een disbalans in deze centra.

5,6,7:  de naar binnen gerichte driehoek.
Ongerustheid over hoe te overleven zonder steun en leiding is het hoofdthema.  Het gedrag moet zekerheid geven.
De 6 vlucht voor zowel innerlijke angst als voor de bedreigingen van buiten,
de 5 vlucht voor de buitenwereld naar binnen,
de 7 vlucht voor de innerlijke wereld naar buiten.

2,3,4:  de imago driehoek.  
Hoofdthema is het focussen op het gecreëerde zelfbeeld vanuit het gevoel niet gewaardeerd en geliefd te zijn. Dit maakt afhankelijk van waar de bevestiging vandaan komt: de buitenwereld.
Gevoelens zijn leidend in dit centrum.
De 3 drukt zijn gevoel weg door zijn zelfbeeld zowel aan zichzelf als naar buiten weer te geven,
de 4 presenteert het ideaalbeeld naar binnen,
de 2 richt zich naar buiten. 

8,9,1: de naar buiten gerichte driehoek.
Hoofdthema voor deze triade is het verzet tegen de werkelijkheid.
Lichamelijk ervaren kracht is de aansturende factor. Kwaadheid in de zin van ‘je even kwaad maken’ om een klus te klaren.
Bij de 9 is de kracht zowel tegen het innerlijk als tegen het uiterlijk gericht,
de 8 richt de kracht naar buiten,
de 1 gebruikt de kracht om innerlijke impulsen tegen te gaan.

De karaktertypologie
Het enneagram heeft op de negen punten negen uitgesproken karakterkenmerken. Ieder punt is door de binnenlijnen verbonden met twee andere punten en heeft via de buitencirkel verbinding met de naastliggende punten. Op z’n minst bepalen deze vier verbindingen in een unieke mengverhouding het gedrag.
Binnen het type zijn mate van bewustzijn en rijpheid aan te geven in ‘gezondheidsniveaus’
+, ± of -.
Daarnaast is nog onderscheidend een voorkeur voor gericht zijn op zichzelf (zelfbehoudend), op de groep (sociaal) of op een ander (intiem).
Deze gelaagdheid en diversiteit binnen het typologie-model biedt de mogelijkheid om zeer gedetailleerd unieke karakterstructuren en gedragsvormen te onderscheiden.

De typologie-uitwerking van het Enneagram is gebaseerd op Verlies.
Frustratie, fixatie, afweer en beperkende overtuigingen zijn het gevolg.
Dit uit zich op negen verschillende manieren: de negen Enneatypen:
1. de Perfectionist
2. de Helper
3. de Winnaar
4. de Zoeker
5. de Waarnemer
6. de Loyalist
7. de Avonturier
8. de Baas
9. de Diplomaat

Het Enneagram beschrijft in het typologie-model gedrag als een verdedigingsmechanisme. De aansturing hiervan ligt in onderbewuste lagen en komt voort uit het overcompenseren van dat wat vermeden wil worden: een hele diepe emotioneel-traumatische schok, ontstaan in de eerste levensmaanden en veroorzaakt door het zich realiseren van het niet-één-zijn met de moeder. Deze ervaring van diepe eenzaamheid voedt de oer-angst: dit wil je nooit meer meemaken en om dit voor elkaar te krijgen creëer je een effectieve afweer.
Het besef van wat er verloren is, is onder andere bepalend voor de keuze van één van de negen typen.
De afweer is het herkenbare type- eigen gedrag en de persoonlijke invulling om dit verlies te compenseren.  De aandacht fixeert zich vanaf dat moment op de aan jezelf weergegeven geïdealiseerde, irreële situatie: een permanente droomtoestand of leven-in-illusie is het gevolg. We leven ons vertrouwd-geworden  gedrag en ontlenen  er zelfs onze identiteit aan.

Het Enneagram als leidraad in coaching en therapie.

Vanuit procesdynamisch perspectief:

• Waar sta je?
• Waarheen ga je, wat is het doel?
• Wat is de volgende stap?
• Wat is nodig om een eventuele stagnatie weer vlot te trekken?
• Ieder proces verloopt volgens een vast patroon.
• Iedere stap is belangrijk, een opstap voor de volgende stap.
  
  Het pad loopt zichtbaar langs de 9 buitenpunten op het Enneagram:
  1.willen
  2.weten
  3.onderzoeken
  4.creëren
  5.aanpakken
  6.toetsen
  7.afwerken
  8.waarderen
  9.uitrusten.

Stap 1,2,3,4 worden intern gemaakt, vanaf stap 5 moet er daadwerkelijk actie ondernomen worden.
Veel niet gerealiseerde ideeën blijven hangen tussen stap 4 en 5.

Zicht krijgen op de innerlijke weerstand en het nemen van de hindernissen komt via de binnenlijnen tot stand.
Dit is wat het Enneagram als coachingsinstrument zijn meerwaarde geeft.

Compassie en Reflectie
Er zijn door het Enneagram negen verschillende manieren van weergeven en vermijden van pijn beschreven: door inzien dat dat resulteert in zeer verschillende invalshoeken van denken, voelen en doen, groeit begrip, compassie en respect voor jezelf èn voor de ander. Het Enneagram is bij uitstek geschikt om als zelfreflectiemiddel in te gebruiken.
De dagelijkse levenservaringen bieden volop gelegenheid om jezelf te leren kennen. Met als voorwaarde uiteraard bereid zijn jezelf onbevangen, met mooie en pijnlijke kanten te willen zien. ‘Goed en slecht’ zijn slechts overtuigingen die de werkelijkheid afdekken.

Vanuit psychisch perspectief:
Het Enneagram als spiegel geeft herkenning en erkenning van beperkende patronen. Bewustwording daarvan stimuleert groei en ontwikkeling.
Het Enneagram maakt via het uiterlijke gedrag de onderliggende, meestal onbewuste, drijfveren duidelijk. Wezenlijke verandering en groei kan alleen in dit niveau gebeuren. Het daarbij behorende, nieuwe, gedrag vloeit eruit voort.
Kortom, het Enneagram bied je een levenslange scholing in zelf-bewust gaan leven:
Het leven leiden in plaats van lijden.

Dan ben je – en doe je- wie je bedoeld bent te zijn